Aorto-iliale Afsluitingsiekte

Die aorta is die liggaam se grootste slagaar. Dit vervoer bloed vanaf jou hart, af deur jou bors en buik, en verdeel dan laag onder (naby jou naeltjie) in twee takke – die iliale slagare – wat elke been van bloed voorsien.

Anatomie - Aorta

Aorto-iliale Afsluitingsiekte

Aorto-iliale afsluitingsiekte is 'n vernouing of blokkasie van die onderste aorta en/of die iliale slagare – die takke van die aorta wat bloed na jou bene vervoer. Dit is 'n vorm van perifere arteriële siekte (PAS).

Dit ontwikkel wanneer plaak ('n opbou van cholesterol en kalsium) in die slagaarwande versamel en hulle verhard – 'n proses genaamd aterosklerose. Namate die slagare vernou, bereik minder bloed en suurstof jou bene, wat pyn kan veroorsaak wanneer jy loop. In ernstige, onbehandelde gevalle kan dit lei tot swere (ulkusse), gangreen, of selfs verlies van 'n ledemaat, hoewel dit ongewoon is.

Die goeie nuus is dat dit gewoonlik behandel kan word – met lewenstylveranderinge, medikasie, of 'n prosedure om bloedvloei te herstel.

Simptome

Klaudikasie (kuitpyn)
Die gewone eerste simptoom is kramp, pyn of moegheid in jou boude, dye of kuite wanneer jy loop, wat verlig wanneer jy rus (genaamd intermitterende klaudikasie). Namate die siekte vorder, kom die pyn na korter afstande op.

Erektiele disfunksie
By mans kan verminderde bloedvloei na die bekken erektiele disfunksie veroorsaak – dikwels in 'n vroeë stadium, saam met kloudikasie in die boude en swak polsslae in die lies (Leriche-sindroom).

Ruspyn
In meer gevorderde siekte mag jy pyn in jou voete of tone voel selfs in rus.

Waarskuwingstekens dat dit gevorder het:
Ernstige pyn, koudheid of gevoelloosheid in die been
Swere op die tone, hakke of onderbene
Droë, gekraakte vel wat geïnfekteer kan raak
Verswakte beenspiere
Gangreen (weefselsterfte)

Hierdie beteken gewoonlik dat die slagare op meer as een plek geblokkeer is, en verg vinnige behandeling om die ledemaat nie te verloor nie.

Oorsake

Die hoofoorsaak is aterosklerose (verharding van die slagare). Dinge wat jou risiko verhoog:

Rook
Diabetes
Hoë cholesterol
Hoë bloeddruk
Oorgewig wees
'n Familiegeskiedenis van hart- of slagaarsiekte

Selde is inflammasie van die slagaarwand (Takayasu se arteritis, gewoonlik by jong vroue) die oorsaak.

Toetse

Ek begin deur uit te vra oor jou simptome en gesondheid, en die polsslae in jou bene te voel.

Enkel-brachiale drukindeks (ABPI)
'n Eenvoudige vergelyking van die bloeddruk by jou enkel met dié in jou arm, met behulp van 'n drukband en 'n handgehoue ultraklank (Doppler). 'n Laer enkellesing dui op vernoude beenslagare. Dit bevestig die probleem, maar wys nie presies waar die blokkasie is nie.

Doppler-ultraklank (dupleks)
'n Pynlose skandering wat bloedvloei wys en presies aandui watter slagare vernoud is.

Angiografie
Kontrasvloeistof en x-strale karteer die presiese plek en patroon van die blokkasies, gewoonlik wanneer 'n prosedure beplan word.

Behandelingsopsies

Lewenstylveranderinge

Om op te hou rook is die enkele belangrikste ding wat jy kan doen – tabak beskadig jou slagare direk.

'n Gestruktureerde stapprogram is die mees effektiewe nie-chirurgiese behandeling vir klaudikasie: om gereeld te stap, verkieslik 'n begeleide program die meeste dae van die week, leer jou bene om verder te stap met minder pyn. Om 'n gesonde gewig te handhaaf en 'n Mediterreense dieet (groente, vrugte, volgraan, vis, olyfolie en neute) te eet help ook om die siekte te vertraag.

As jy diabetes het, is goeie beheer van bloedsuiker en versigtige voetsorg belangrik, want verminderde gevoel in die voete maak swere meer waarskynlik. 'n Podiatris kan help.

Medikasie

Medikasie ondersteun hierdie maatreëls eerder as om hulle te vervang. 'n Antibloedplaatjie-middel (aspirien of clopidogrel) verlaag die risiko van hartaanval, beroerte en klontjies, en 'n statien verlaag cholesterol; jou bloeddruk en bloedsuiker word ook behandel om jou slagare te beskerm. By geselekteerde pasiënte verlaag 'n lae dosis van die bloedverdunner rivaroksaban (2,5 mg twee keer per dag) saam met aspirien die risiko van hartaanval, beroerte en ernstige beenkomplikasies verder, ten koste van meer bloeding (COMPASS- en VOYAGER PAD-proewe). Cilostazol kan beskeie verbeter hoe ver jy kan stap; dit mag nie gebruik word as jy hartversaking het nie.

Ingryping

As die siekte ernstig is, of nie met die stappe hierbo verbeter nie, kan 'n prosedure nodig wees om bloedvloei te herstel. Die beste opsie hang af van waar die blokkasies is en hoe uitgebreid hulle is.

Vorme van Ingryping

Angioplastie met of sonder stent

'n Dun buisie (kateter) word vanaf 'n slagaar in jou been na die vernoude area gevoer. 'n Klein ballon word opgeblaas om die slagaar te verwyd, en 'n klein netbuisie (stent) kan in plek gelaat word om dit oop te hou. Bloed vloei dan meer vrylik.

Endarterektomie

Deur 'n insnyding in jou been of lies verwyder ek die plaak van die binnewand van die slagaar, sodat dit oop is en bloedvloei herstel word.

Omleidingschirurgie (bypass)

'n Materiaalbuis (entstuk) word gebruik om bloed om die geblokkeerde deel te lei – vir aorto-iliale siekte gewoonlik 'n Y-vormige entstuk vanaf die aorta na die slagare in elke lies. Dit is 'n duursame operasie, en die meeste entstukke werk baie jare later steeds goed.

Verwysings
European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2024 Clinical Practice Guidelines on Asymptomatic Lower Limb Peripheral Arterial Disease and Intermittent Claudication. Eur J Vasc Endovasc Surg, 2024.
Society for Vascular Surgery Clinical Practice Guideline on the Management of Intermittent Claudication: Focused Update. J Vasc Surg, 2025.
Anand SS, Bosch J, Eikelboom JW, et al. Rivaroxaban with or without aspirin in patients with stable peripheral or carotid artery disease (COMPASS). Lancet 2018;391(10117):219–229. doi:10.1016/S0140-6736(17)32409-1
Bonaca MP, Bauersachs RM, Anand SS, et al. Rivaroxaban in Peripheral Artery Disease after Revascularization (VOYAGER PAD). N Engl J Med 2020;382(21):1994–2004. doi:10.1056/NEJMoa2000052

Postoperatiewe Protokol - Aorta-Bifemorale OmleidingPasiënt-padkaart vir Aorta-bifemorale OmleidingschirurgieAorta-Bifemorale Omleiding - OntslagprotokolAorta-Bifemorale Omleiding - Ontslagprotokol - Afrikaans

Ons Dienste

Oop Arteriële Prosedures

Standaard oop chirurgiese prosedures om bloedvloei na die bene te herstel.

Aorto-bifemorale omleiding
Iliofemorale omleiding
Femorale endarterektomie

Endovaskulêre Prosedures

Minder ingrypende prosedures wat van binne die bloedvate gedoen word, deur klein prikke in die lies of arm.

Aorta-angioplastie en stentplasing
Iliaka-slagaar-angioplastie en stentplasing
Mesenteriese, nier- en subklawiese slagaar-angioplastie

Hibriede Prosedures

Oop en endovaskulêre tegnieke gekombineer in een operasie – byvoorbeeld 'n endarterektomie in die lies saam met stentplasing van die iliaka-slagaar.

As jy enige probleme met enige van hierdie toestande ondervind, kontak asseblief jou Huisarts, of jou Vaskulêre Chirurg. As jy in Pretoria woon en nog nooit 'n Vaskulêre Chirurg gesien het nie, is jy meer as welkom om ons spreekkamers te kontak vir 'n formele konsultasie.