Perifere Arteriële Siekte

Die slagare in u bene vervoer suurstofryke bloed na u spiere en voete. Wanneer hulle vernou, raak die bloedtoevoer tekort – wat pyn met loop veroorsaak en, in ernstige gevalle, velsere of gangreen.

Perifere Arteriële Siekte

Perifere arteriële siekte (PAS), ook genoem beenslagaarsiekte, is 'n vernouing van die slagare wat u bene voorsien. Dit word veroorsaak deur plaak (cholesterol en kalsium) wat in die slagaarwande opbou en hulle verhard – 'n proses wat aterosklerose genoem word. Dit raak meer algemeen met ouderdom, veral oor 50, en nog meer ná 70 – en rook en diabetes bring dit gouer aan.

Soos die slagare vernou, kry u bene minder bloed en suurstof. Dit kan pyn met loop veroorsaak en, in ernstige gevalle, sere of gangreen.

PAS is ook 'n belangrike waarskuwingsteken: dieselfde plaak affekteer dikwels die slagare na die hart en brein. Daarom is dit belangrik om PAS te behandel, nie net om u bene te beskerm nie, maar ook om u risiko van 'n hartaanval of beroerte te verlaag.

Vaskulêre Siekte: 'n Oorsig

Simptome

Klaudikasie (kuitpyn)
Baie mense het glad geen simptome nie. Die mees algemene simptoom, wanneer dit voorkom, is intermitterende klaudikasie – kramp, pyn, swaarheid of moegheid in die bene wat met loop opkom en met rus verlig. Dit begin dikwels gouer teen 'n bult of op trappe, en met verloop van tyd ná korter afstande.

Chroniese ledemaat-bedreigende isgemie (CLTI)
Dit is die gevorderde stadium (voorheen kritieke ledemaat-isgemie genoem), waar die been selfs in rus aan bloed tekortskiet. Dit kan pyn in die voete of tone in rus veroorsaak, sere (ulkusse) wat nie wil genees nie, of gangreen (dooie weefsel), en benodig vinnige behandeling.

Skielike pyn, koudheid, gevoelloosheid of swakheid in 'n been is anders – dit kan akute ledemaat-isgemie wees, 'n noodgeval.

Oorsake

PAS word veroorsaak deur aterosklerose. U risiko styg met ouderdom (veral oor 50) en is hoër by mans. Ander dinge wat u risiko verhoog:

Rook
Diabetes
Hoë bloeddruk
Hoë cholesterol
Oorgewig wees

Toetse

Ek begin deur na u simptome en gesondheid te vra, en deur die polse in u bene en voete te voel.

Enkel-brachiale drukindeks (ABPI)
Vergelyk die bloeddruk by u enkel met dié in u arm; 'n laer enkellesing dui op vernoude beenslagare.

Dupleks-ultraklank
'n Pynlose skandering wat bloedvloei toon en die blokkasies opspoor.

Ander skanderings
Polsvolume-opnames, 'n MRA (magnetiese resonansie-angiogram) of angiografie (kleurstof en x-strale) kan gebruik word om die siekte in besonderhede te karteer, gewoonlik wanneer 'n prosedure beplan word. Bloedtoetse kontroleer u cholesterol en ander risikofaktore.

Behandelingsopsies

Optimale Mediese Terapie

'n Gestruktureerde stapprogram is die doeltreffendste nie-chirurgiese behandeling: gereelde stap, verkieslik onder toesig, leer u bene om verder te loop met minder pyn. Dit is noodsaaklik om op te hou rook.

Medikasie beskerm u slagare: 'n antiplaatjiemiddel (aspirien of clopidogrel) om die risiko van hartaanval, beroerte en stolsels te verlaag, 'n statien vir cholesterol, en behandeling vir u bloeddruk en diabetes. By geselekteerde pasiënte verlaag 'n lae dosis van die bloedverdunner rivaroksaban (2,5 mg twee keer per dag) saam met aspirien die risiko van hartaanval, beroerte en ernstige beenkomplikasies verder, ten koste van meer bloeding (COMPASS- en VOYAGER PAD-proewe). Cilostazol kan matig verbeter hoe ver u kan loop; dit mag nie gebruik word as u hartversaking het nie.

Endovaskulêr

Vir meer gevorderde siekte kan angioplastie en stentplasing aanbeveel word. 'n Dun buisie (kateter) word vanaf 'n slagaar in die lies of arm na die vernoude area gevoer, waar 'n klein ballon die slagaar verwyd. 'n Klein netbuisie (stent) kan op sy plek gelaat word om dit oop te hou. Dit is minder ingrypend as oop chirurgie, en bloed vloei dan vryer.

Chirurgie

Endarterektomie
Deur 'n insnyding in die been verwyder ek die plaak van die binnewand van die slagaar, maak dit oop en herstel bloedvloei.

Omleidingschirurgie (bypass)
'n Greffie – een van u eie are of 'n materiaalbuisie – word gebruik om bloed om die geblokkeerde gedeelte te lei, wat 'n nuwe pad na u been skep.

Keuse tussen omleiding en 'n sleutelgatprosedure
Vir ernstige siekte wat die been bedreig (chroniese ledemaat-bedreigende isgemie) het die BEST-CLI-proef bevind dat 'n omleiding met 'n goeie aar uit u eie been beter resultate gee as 'n endovaskulêre prosedure. Angioplastie bly vir baie pasiënte 'n goeie keuse, veral wanneer geen geskikte aar beskikbaar is nie of chirurgie 'n hoë risiko inhou. Ek sal met u bespreek watter opsie by u slagare en algemene gesondheid pas.

Amputasie
Dit is 'n laaste uitweg, slegs oorweeg wanneer die bloedsomloop te swak is om te herstel en die weefsel nie gered kan word nie. Indien vroeg deur 'n vaskulêre spesialis gesien, kan baie mense met gangreen 'n groot amputasie vermy, of dit beperk tot 'n klein deel van die voet of tone.

Oefenprogram vir Perifere Arteriële SiekteBenadering tot Superfisiële Femorale Slagaarsiekte

Algemene Riglyne

Daaglikse stappe wat help om PAS te beheer en u hart en brein te beskerm:

Hou op rook
Stap gereeld – mik vir ten minste 30 minute, die meeste dae
Beheer diabetes, bloeddruk en cholesterol
Eet 'n Mediterreense dieet
Behou 'n gesonde gewig

Verwysings
European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2024 Clinical Practice Guidelines on Asymptomatic Lower Limb Peripheral Arterial Disease and Intermittent Claudication. Eur J Vasc Endovasc Surg, 2024.
Society for Vascular Surgery Clinical Practice Guideline on the Management of Intermittent Claudication: Focused Update. J Vasc Surg, 2025.
Anand SS, Bosch J, Eikelboom JW, et al. Rivaroxaban with or without aspirin in patients with stable peripheral or carotid artery disease (COMPASS). Lancet 2018;391(10117):219–229. doi:10.1016/S0140-6736(17)32409-1
Bonaca MP, Bauersachs RM, Anand SS, et al. Rivaroxaban in Peripheral Artery Disease after Revascularization (VOYAGER PAD). N Engl J Med 2020;382(21):1994–2004. doi:10.1056/NEJMoa2000052
Conte MS, Bradbury AW, Kolh P, et al. Global Vascular Guidelines on the Management of Chronic Limb-Threatening Ischemia. Eur J Vasc Endovasc Surg 2019;58(1S):S1–S109. doi:10.1016/j.ejvs.2019.05.006
Farber A, Menard MT, Conte MS, et al. Surgery or Endovascular Therapy for Chronic Limb-Threatening Ischemia (BEST-CLI). N Engl J Med 2022;387(25):2305–2316. doi:10.1056/NEJMoa2207899

Pasiënt-padkaart vir Femoropopliteale OmleidingschirurgieFemoro-popliteale Omleiding - Ingeligte ToestemmingFemoro-femorale Omleiding - Ingeligte ToestemmingPostoperatiewe Protokol - Femoro-popliteale Omleiding

Ons Dienste

Arteriële Prosedures

Standaard oop arteriële chirurgiese prosedures om bloedvloei na die ledemate te herstel of te rekonstrueer.

Femoropopliteale omleiding
Femorale endarterektomie
Femoropopliteale trombektomie
Femorotibiale omleiding

Endovaskulêre Prosedures

Wanneer 'n prosedure nodig is – vir kloudikasie wat ondanks oefening en medikasie steeds ernstig beperk, of vir siekte wat die been bedreig – is hierdie minder ingrypende prosedures dikwels die eerste keuse, veral wanneer geen geskikte aar vir 'n omleiding beskikbaar is nie.

Angioplastie met / of sonder stent van
Superfisiële femorale slagaar
Popliteale slagaar
Tibiale slagare

Perifere arteriële kateter-gerigte trombolise

Hibriede Prosedures

Gekombineerde endovaskulêre en oop chirurgiese prosedures word selektief gebruik om bloedvloei na die ledemate te herstel.

Femorale endarterektomie met perifere angioplastie
Femoropopliteale trombektomie met perifere angioplastie met /of sonder stent

Indien u enige probleme met enige van hierdie toestande ondervind, kontak asseblief u huisarts of u vaskulêre chirurg. Indien u in Pretoria woon en nog nie 'n vaskulêre chirurg gesien het nie, is u meer as welkom om ons spreekkamers vir 'n formele konsultasie te kontak.